Nie b\u0119d\u0119 udawa\u0142. Kiedy dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce jedziemy ogl\u0105da\u0107 kolejne ogrody, m\u00f3j entuzjazm nie by\u0142 szczeg\u00f3lnie wielki. Mia\u0142em ju\u017c za sob\u0105 Isola Bella, gdzie Boromeusze przez stulecia urz\u0105dzali sw\u00f3j ziemski raj, oraz Isola Madre, kt\u00f3ra chwilami sprawia\u0142a wra\u017cenie, jakby pa\u0142ac postawiono tam g\u0142\u00f3wnie dlatego, \u017ce ogr\u00f3d potrzebowa\u0142 jakiego\u015b budynku. By\u0142y egzotyczne drzewa, kwiaty, fontanny, tarasy, sadzawki i widoki, przy kt\u00f3rych cz\u0142owiek powinien obowi\u0105zkowo westchn\u0105\u0107 z zachwytu. Ile razy podczas jednej podr\u00f3\u017cy mo\u017cna jednak zachwyca\u0107 si\u0119 ogrodem? Czy zachwyt mo\u017cna stopniowa\u0107, a mo\u017ce i on, powtarzany zbyt cz\u0119sto, staje si\u0119 w ko\u0144cu tylko kolejnym punktem programu wycieczki?<\/p>\n\n\n\n
Teraz czeka\u0142a Villa Taranto. Znowu ogr\u00f3d, tym razem botaniczny. Zapowiadano tysi\u0105ce ro\u015blin, gatunki sprowadzone z najdalszych zak\u0105tk\u00f3w \u015bwiata, alejki, fontanny i kaskady. Wszed\u0142em wi\u0119c przez bram\u0119 z aparatem przewieszonym przez rami\u0119 i z tym szczeg\u00f3lnym rodzajem turystycznego pos\u0142usze\u0144stwa, kt\u00f3ry ka\u017ce cz\u0142owiekowi ogl\u0105da\u0107 rzeczy zapisane w programie, nawet je\u015bli chwilowo wi\u0119kszym zainteresowaniem darzy miejsce, w kt\u00f3rym mo\u017cna usi\u0105\u015b\u0107, wypi\u0107 mocn\u0105 kaw\u0119 albo sch\u0142odzone piwo i przez jaki\u015b czas niczym si\u0119 nie zachwyca\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Do\u015b\u0107 szybko zrozumia\u0142em jednak, \u017ce Villa Taranto r\u00f3\u017cni si\u0119 od dw\u00f3ch ogrod\u00f3w Boromeuszy. Tamte by\u0142y cz\u0119\u015bci\u0105 rodowego \u015bwiata, tworzonego przez pokolenia i maj\u0105cego ol\u015bniewa\u0107 go\u015bci podobnie jak pa\u0142acowe sale, obrazy czy samo nazwisko gospodarzy. Tutaj coraz bardziej interesowa\u0142o mnie nie to, co ros\u0142o po obu stronach alejki, lecz cz\u0142owiek, kt\u00f3ry kiedy\u015b zdecydowa\u0142, \u017ce w\u0142a\u015bnie tak ma ona przebiega\u0107. Nie ogr\u00f3d zacz\u0105\u0142 mnie wi\u0119c intrygowa\u0107 najbardziej, lecz jego tw\u00f3rca.<\/p>\n\n\n\n
Nazywa\u0142 si\u0119 Neil Boyd McEacharn. By\u0142 Szkotem, cho\u0107 urodzi\u0142 si\u0119 w Londynie, podr\u00f3\u017cowa\u0142 po \u015bwiecie i nale\u017ca\u0142 do ludzi wystarczaj\u0105co zamo\u017cnych, by m\u00f3c pozwoli\u0107 sobie na marzenia wymagaj\u0105ce nieco wi\u0119cej miejsca ni\u017c parapet z doniczk\u0105 pelargonii. W 1930 roku kupi\u0142 w Pallanzie posiad\u0142o\u015b\u0107 La Crocetta i zacz\u0105\u0142 zmienia\u0107 j\u0105 wed\u0142ug w\u0142asnej wizji. Przekszta\u0142ca\u0142 teren, sprowadza\u0142 ro\u015bliny z r\u00f3\u017cnych stron \u015bwiata, budowa\u0142 system nawadniaj\u0105cy zasilany wod\u0105 z jeziora, tworzy\u0142 tarasy, doliny i zbiorniki. Ziemia mia\u0142a przyj\u0105\u0107 kszta\u0142t, kt\u00f3ry wcze\u015bniej istnia\u0142 jedynie w jego wyobra\u017ani.<\/p>\n\n\n\n
Pomy\u015bla\u0142em wtedy o Isola Bella. Tam cz\u0142owiek r\u00f3wnie\u017c postanowi\u0142 poprawi\u0107 natur\u0119. Wyspa najwyra\u017aniej nie by\u0142a wystarczaj\u0105co pi\u0119kna, wi\u0119c nale\u017ca\u0142o nada\u0107 jej odpowiedni kszta\u0142t, zbudowa\u0107 pa\u0142ac, usypa\u0107 tarasy i stworzy\u0107 ogr\u00f3d godny Boromeuszy. Na Isola Madre zrobiono to inaczej, pozostawiaj\u0105c ro\u015blinom wi\u0119cej swobody, cho\u0107 i tam przypadek mia\u0142 swoje granice. W Villa Taranto cz\u0142owiek po raz trzeci podczas mojej podr\u00f3\u017cy m\u00f3wi\u0142 naturze, gdzie ma rosn\u0105\u0107, kt\u00f3r\u0119dy p\u0142yn\u0105\u0107 i w jakim miejscu najlepiej wygl\u0105da\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Mo\u017cna uzna\u0107 to za przejaw ludzkiej pychy. Natura radzi\u0142a sobie przecie\u017c ca\u0142kiem nie\u017ale przez miliony lat, zanim pojawi\u0142 si\u0119 McEacharn ze swoimi planami i postanowi\u0142 zaprowadzi\u0107 w niej w\u0142asny porz\u0105dek. Tyle \u017ce po pewnym czasie przesta\u0142em mie\u0107 ochot\u0119 na podobne z\u0142o\u015bliwo\u015bci. By\u0142o w tym ogrodzie co\u015b bardzo osobistego. Coraz wyra\u017aniej widzia\u0142em nie pr\u00f3b\u0119 poprawienia \u015bwiata, lecz czyje\u015b marzenie, kt\u00f3re kto\u015b mia\u0142 szcz\u0119\u015bcie, pieni\u0105dze, wyobra\u017ani\u0119 i wystarczaj\u0105co du\u017co uporu, \u017ceby zamieni\u0107 w rzeczywisto\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n
A potem przysz\u0142a wojna.<\/p>\n\n\n\n
W 1939 roku McEacharn musia\u0142 opu\u015bci\u0107 W\u0142ochy. Wyjecha\u0142 do Australii, pozostawiaj\u0105c ogr\u00f3d pod opiek\u0105 zaufanych ludzi. \u0141atwo zamkn\u0105\u0107 tak\u0105 informacj\u0119 w jednym zdaniu biografii, postawi\u0107 kropk\u0119 i przej\u015b\u0107 do nast\u0119pnej daty. Wyjecha\u0142. Powr\u00f3ci\u0142 po wojnie. Pomi\u0119dzy tymi dwoma zdaniami mie\u015bci si\u0119 jednak kilka lat, podczas kt\u00f3rych cz\u0142owiek nie m\u00f3g\u0142 wiedzie\u0107, czy \u015bwiat pozostawiony za plecami b\u0119dzie jeszcze istnia\u0142 w kszta\u0142cie, jaki zapami\u0119ta\u0142. Nie wiedzia\u0142, co zastanie, je\u015bli w og\u00f3le b\u0119dzie mia\u0142 do czego wraca\u0107.<\/p>\n\n\n\n
McEacharn powr\u00f3ci\u0142.<\/p>\n\n\n\n
I chyba w\u0142a\u015bnie to s\u0142owo zatrzyma\u0142o mnie na d\u0142u\u017cej ni\u017c nazwy egzotycznych ro\u015blin. Powr\u00f3ci\u0142 do Pallanzy i do swojego ogrodu. Nie przyjecha\u0142 tylko zobaczy\u0107, co ocala\u0142o, przej\u015b\u0107 znajomymi alejkami i pogodzi\u0107 si\u0119 ze stratami. Podj\u0105\u0142 przerwane dzie\u0142o i pracowa\u0142 nad nim dalej, a p\u00f3\u017aniej zadba\u0142 r\u00f3wnie\u017c o to, aby ogr\u00f3d m\u00f3g\u0142 istnie\u0107 wtedy, kiedy jego samego ju\u017c zabraknie.<\/p>\n\n\n\n
Revenant.<\/em><\/p>\n\n\n\n Ten, kt\u00f3ry powraca.<\/p>\n\n\n\n U\u015bmiechn\u0105\u0142em si\u0119, kiedy to s\u0142owo pojawi\u0142o si\u0119 w mojej g\u0142owie. Od pewnego czasu by\u0142o mi przecie\u017c szczeg\u00f3lnie bliskie. Nosi\u0142a je jedna z moich ksi\u0105\u017cek, a wybieraj\u0105c dla niej taki tytu\u0142, my\u015bla\u0142em o r\u00f3\u017cnych powrotach, niekoniecznie tych, w kt\u00f3rych zmar\u0142y cz\u0142owiek podnosi wieko trumny i postanawia sprawdzi\u0107, co zmieni\u0142o si\u0119 podczas jego nieobecno\u015bci. Przesz\u0142o\u015b\u0107 zna znacznie subtelniejsze sposoby powracania. Czasem wystarczy wspomnienie, fotografia, przedmiot, miejsce albo historia, o kt\u00f3rej wszyscy mieli ju\u017c zapomnie\u0107. Tyle \u017ce McEacharn naprawd\u0119 wr\u00f3ci\u0142.<\/p>\n\n\n\n Szed\u0142em dalej jego ogrodem i stopniowo dociera\u0142o do mnie, \u017ce w\u0142a\u015bciwie nadal robi\u0119 to, czego chcia\u0142 cz\u0142owiek, kt\u00f3rego od dawna nie by\u0142o ju\u017c na \u015bwiecie. Skr\u0119ca\u0142em tam, gdzie poprowadzi\u0142 alejk\u0119, zatrzymywa\u0142em si\u0119 tam, gdzie otwiera\u0142 si\u0119 widok, patrzy\u0142em na drzewa i ro\u015bliny, kt\u00f3re kto\u015b kiedy\u015b wybra\u0142 i posadzi\u0142 w\u0142a\u015bnie w tym miejscu. Wydawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce sam decyduj\u0119, dok\u0105d id\u0119 i na co patrz\u0119, ale przecie\u017c kto\u015b wiele lat wcze\u015bniej przygotowa\u0142 t\u0119 drog\u0119. Podsuwa\u0142 mi kolejne obrazy, prowadzi\u0142 pomi\u0119dzy drzewami i otwiera\u0142 przede mn\u0105 nast\u0119pne fragmenty swojego ogrodu.<\/p>\n\n\n\n Wtedy u\u015bwiadomi\u0142em sobie co\u015b jeszcze.<\/p>\n\n\n\n McEacharn zmar\u0142 w 1964 roku. Ja urodzi\u0142em si\u0119 rok wcze\u015bniej. Szed\u0142em wi\u0119c \u015bcie\u017ckami wyznaczonymi przez cz\u0142owieka, kt\u00f3rego nie by\u0142o na \u015bwiecie niemal dok\u0142adnie tak d\u0142ugo, jak d\u0142ugo ja na nim by\u0142em. Jego nieobecno\u015b\u0107 trwa\u0142a prawie tyle samo, ile ca\u0142e moje dotychczasowe \u017cycie, a mimo to w\u0142a\u015bnie on prowadzi\u0142 mnie przez sw\u00f3j ogr\u00f3d. Ta my\u015bl wyda\u0142a mi si\u0119 bardziej niezwyk\u0142a ni\u017c wszystkie egzotyczne ro\u015bliny, kt\u00f3rych nazw i tak zapewne nie mia\u0142em szans zapami\u0119ta\u0107.<\/p>\n\n\n\n Przyznaj\u0119, \u017ce gdzie\u015b w tym miejscu dopad\u0142a mnie pr\u00f3\u017cno\u015b\u0107. Nie jaka\u015b szczeg\u00f3lnie wyrafinowana, lecz zwyczajna, autorska, troch\u0119 \u015bmieszna i mo\u017ce nawet odrobin\u0119 wstydliwa. Pomy\u015bla\u0142em o w\u0142asnych ksi\u0105\u017ckach. Cz\u0142owiek pisze, fotografuje, sk\u0142ada z tego album, wymy\u015bla bohater\u00f3w i opowiada historie, a potem zapewnia siebie i innych, \u017ce robi to przede wszystkim dlatego, \u017ce sprawia mu przyjemno\u015b\u0107. Zapewne jest w tym sporo prawdy, ale gdzie\u015b pod spodem siedzi ma\u0142y, pr\u00f3\u017cny cz\u0142owieczek i po cichu liczy, \u017ce to, co stworzy\u0142, nie sko\u0144czy swojego \u017cycia wraz z chwil\u0105, kiedy on sam przestanie si\u0119 tym zajmowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n Mo\u017ce nawet liczy na co\u015b wi\u0119cej. \u017be kiedy\u015b kto\u015b przypadkiem zdejmie ksi\u0105\u017ck\u0119 z p\u00f3\u0142ki, otworzy j\u0105 i p\u00f3jdzie dalej. Nie b\u0119dzie zna\u0142 autora, nie b\u0119dzie wiedzia\u0142, co jad\u0142 na \u015bniadanie, czym si\u0119 przejmowa\u0142 ani czy pisz\u0105c dane zdanie, siedzia\u0142 przy biurku, czy poprawia\u0142 je po raz dziesi\u0105ty w \u015brodku nocy. Przez jaki\u015b czas pozwoli si\u0119 jednak prowadzi\u0107. Zatrzyma si\u0119 tam, gdzie autor chcia\u0142 go zatrzyma\u0107, zajrzy za zakr\u0119t, za kt\u00f3rym ukryto histori\u0119, a by\u0107 mo\u017ce zobaczy po drodze co\u015b, czego sam autor nawet nie zauwa\u017cy\u0142.<\/p>\n\n\n\n Spojrza\u0142em na otaczaj\u0105cy mnie ogr\u00f3d i skala por\u00f3wnania do\u015b\u0107 szybko przywr\u00f3ci\u0142a mi rozs\u0105dek. McEacharn pozostawi\u0142 jeden z najbardziej znanych ogrod\u00f3w botanicznych we W\u0142oszech. Skryba mia\u0142 kilka ksi\u0105\u017cek, album\u00f3w, troch\u0119 fotografii i poka\u017an\u0105 liczb\u0119 plik\u00f3w na komputerze, kt\u00f3rych nazw czasami sam nie potrafi\u0142 rozszyfrowa\u0107. Nie zamierza\u0142em wi\u0119c por\u00f3wnywa\u0107 naszych dokona\u0144. To by\u0142oby ju\u017c nie pr\u00f3\u017cno\u015bci\u0105, lecz do\u015b\u0107 powa\u017cnym zaburzeniem proporcji. Pomy\u015bla\u0142em jedynie, \u017ce marzenia ludzi, kt\u00f3rzy co\u015b tworz\u0105, mog\u0105 by\u0107 do siebie bardziej podobne, ni\u017c wskazywa\u0142yby na to rozmiary ich dzie\u0142.<\/p>\n\n\n\n Zreszt\u0105 nawet nie\u015bmiertelno\u015b\u0107 ogrodu mia\u0142a swoje ograniczenia. McEacharn umar\u0142, drzewa r\u00f3wnie\u017c umieraj\u0105, a ogr\u00f3d istnieje tylko dlatego, \u017ce kolejne pokolenia ludzi nadal o niego dbaj\u0105. Villa Taranto przekona\u0142a si\u0119, jak kruche potrafi by\u0107 ludzkie dzie\u0142o, kiedy w 2012 roku pot\u0119\u017cna burza zniszczy\u0142a lub uszkodzi\u0142a setki drzew. Wystarczy\u0142o kilka godzin, \u017ceby natura przypomnia\u0142a, kto w tym sporze ma wi\u0119cej czasu.<\/p>\n\n\n\n Nie\u015bmiertelno\u015b\u0107?<\/p>\n\n\n\n No, mo\u017ce bez przesady.<\/p>\n\n\n\n Ksi\u0105\u017cki te\u017c nie s\u0105 wieczne. Papier \u017c\u00f3\u0142knie, oprawy si\u0119 rozpadaj\u0105, nak\u0142ad znika, a pliki zapisane w najnowocze\u015bniejszym formacie kt\u00f3rego\u015b dnia mog\u0105 okaza\u0107 si\u0119 r\u00f3wnie u\u017cyteczne jak dyskietka znaleziona na dnie szuflady. Przede wszystkim jednak ksi\u0105\u017cka mo\u017ce zwyczajnie przesta\u0107 kogokolwiek interesowa\u0107. Mo\u017cna napisa\u0107 tysi\u0105c stron, wyda\u0107 je w\u0142asnym sumptem, ustawi\u0107 na p\u00f3\u0142ce i z nale\u017cyt\u0105 powag\u0105 oczekiwa\u0107 na wieczno\u015b\u0107. Wieczno\u015b\u0107 mo\u017ce wzruszy\u0107 ramionami i p\u00f3j\u015b\u0107 dalej. Im d\u0142u\u017cej o tym my\u015bla\u0142em, tym bardziej tytu\u0142owa nie\u015bmiertelno\u015b\u0107 domaga\u0142a si\u0119 pytajnika.<\/p>\n\n\n\n Mo\u017ce wi\u0119c wcale nie o ni\u0105 chodzi.<\/p>\n\n\n\n Mo\u017ce wystarczy powr\u00f3t.<\/p>\n\n\n\n McEacharn powr\u00f3ci\u0142 do swojego ogrodu po wojnie. Kiedy jego \u017cycie dobieg\u0142o ko\u0144ca, pozosta\u0142o natomiast co\u015b, co pozwala\u0142o mu powraca\u0107 w zupe\u0142nie inny spos\u00f3b. Nie musia\u0142 wychodzi\u0107 z grobu ani b\u0142\u0105ka\u0107 si\u0119 noc\u0105 pomi\u0119dzy rododendronami. Wystarczy\u0142o, \u017ce ponad sze\u015b\u0107dziesi\u0105t lat p\u00f3\u017aniej przyjecha\u0142 jaki\u015b turysta z Polski, przeszed\u0142 jego alejkami i zacz\u0105\u0142 zastanawia\u0107 si\u0119 nad cz\u0142owiekiem, kt\u00f3rego nigdy nie spotka\u0142. Przez kilka chwil McEacharn zn\u00f3w by\u0142 obecny w czyich\u015b my\u015blach, a jego dawne decyzje nadal wp\u0142ywa\u0142y na to, gdzie ten obcy cz\u0142owiek szed\u0142 i na co patrzy\u0142.<\/p>\n\n\n\n I w\u0142a\u015bnie wtedy pomy\u015bla\u0142em, \u017ce mo\u017ce wystarczy\u0142oby znacznie mniej, ni\u017c podpowiada cz\u0142owiekowi s\u0142owo nie\u015bmiertelno\u015b\u0107. \u017beby za jaki\u015b czas kto\u015b otworzy\u0142 Revenanta<\/em>, Cich\u0105 kobiet\u0119<\/em> albo jeden z album\u00f3w i pozwoli\u0142 mi przez chwil\u0119 poprowadzi\u0107 si\u0119 \u015bcie\u017ck\u0105, kt\u00f3r\u0105 dla niego zostawi\u0142em. Nie musia\u0142by nawet pomy\u015ble\u0107 o autorze. Wystarczy\u0142oby, \u017ceby zatrzyma\u0142 si\u0119 przy kt\u00f3rej\u015b historii, zobaczy\u0142 miejsce, kt\u00f3rego wcze\u015bniej nie zna\u0142, albo po przeczytaniu kilku stron zacz\u0105\u0142 zadawa\u0107 sobie pytanie, kt\u00f3rego przedtem sobie nie zadawa\u0142.<\/p>\n\n\n\n McEacharn mia\u0142 drzewa, kwiaty, wod\u0119 i ziemi\u0119. Skryba mia\u0142 s\u0142owa. Nie por\u00f3wnywa\u0142em dzie\u0142, bo takie por\u00f3wnanie nie mia\u0142oby wi\u0119kszego sensu. Por\u00f3wnywa\u0142em raczej marzenia, a te by\u0107 mo\u017ce s\u0105 znacznie bardziej demokratyczne. Cz\u0142owiek co\u015b sadzi, buduje, maluje, fotografuje albo zapisuje i gdzie\u015b po cichu ma nadziej\u0119, \u017ce pozostawiona przez niego \u015bcie\u017cka nie zaro\u015bnie natychmiast, kiedy przestanie ni\u0105 chodzi\u0107.<\/p>\n\n\n\n Kiedy wychodzi\u0142em z Villa Taranto, nie by\u0142em ju\u017c zm\u0119czony kolejnym ogrodem. Nadal nie potrafi\u0142em odr\u00f3\u017cni\u0107 wi\u0119kszo\u015bci egzotycznych ro\u015blin i zapewne nazwy wielu z nich zapomnia\u0142em jeszcze przed opuszczeniem bramy. Zapami\u0119ta\u0142em natomiast cz\u0142owieka, kt\u00f3ry wymarzy\u0142 sobie ogr\u00f3d, musia\u0142 go opu\u015bci\u0107, potem do niego powr\u00f3ci\u0142 i zacz\u0105\u0142 pracowa\u0107 dalej. Kilkadziesi\u0105t lat p\u00f3\u017aniej nieznany mu cz\u0142owiek szed\u0142 pozostawionymi przez niego \u015bcie\u017ckami i zastanawia\u0142 si\u0119 nad w\u0142asnymi ksi\u0105\u017ckami. By\u0142o w tym co\u015b zabawnego, co\u015b troch\u0119 pr\u00f3\u017cnego, ale r\u00f3wnie\u017c co\u015b pocieszaj\u0105cego.<\/p>\n\n\n\n Bo mo\u017ce nie\u015bmiertelno\u015b\u0107 rzeczywi\u015bcie jest s\u0142owem zdecydowanie na wyrost. Ogr\u00f3d mo\u017ce zniszczy\u0107 burza, drzewo mo\u017ce uschn\u0105\u0107, ksi\u0105\u017cka mo\u017ce zosta\u0107 zapomniana, a cz\u0142owiek wcze\u015bniej czy p\u00f3\u017aniej ko\u0144czy swoj\u0105 w\u0119dr\u00f3wk\u0119. Tego dnia nie potrafi\u0142em jednak zaprzeczy\u0107 jednemu. Cz\u0142owiek, kt\u00f3rego nie by\u0142o na \u015bwiecie niemal tak d\u0142ugo, jak d\u0142ugo ja na nim jestem, wci\u0105\u017c potrafi\u0142 poprowadzi\u0107 mnie swoj\u0105 \u015bcie\u017ck\u0105.<\/p>\n\n\n\n Nie\u015bmiertelno\u015b\u0107?<\/p>\n\n\n\n Chyba jednak nie.<\/p>\n\n\n\n Ale powr\u00f3t…Revenant?<\/p>\n\n\n\n To ju\u017c zupe\u0142nie inna historia.<\/p>\n\n\n\n Je\u015bli dotar\u0142e\u015b do ko\u0144ca mojego opowiadania, to ju\u017c wielki plus dla mnie jako autora. Je\u015bli postawisz mi kaw\u0119, potraktuj\u0119 j\u0105 nie tylko jako podzi\u0119kowanie za wsp\u00f3lnie sp\u0119dzony czas, ale r\u00f3wnie\u017c jako ma\u0142y impuls, \u017ce warto pisa\u0107 dalej, bo gdzie\u015b po drugiej stronie ekranu kto\u015b czeka na nast\u0119pne opowiadanie.<\/em><\/p>\n\n\n\n \u2615 Postaw kaw\u0119 Skrybie<\/a><\/strong><\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n
Dodaj komentarz